СОР ЖБ География 8 сынып

ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУҒА АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК ҰСЫНЫСТАР
ГЕОГРАФИЯ
8-СЫНЫП

ЖОБА
Әдістемелік ұсыныстар мұғалімге 8-сынып оқушыларына «Г еография» пәні бойынша жиынтық бағалауды жоспарлау, ұйымдастыру және өткізуге көмек құралы ретінде құрастырылған. Әдістемелік ұсыныстар 8-сынып «География» пәні бойынша ұзақ мерзімді оқу бағдарламасы негізінде дайындалған.
Бөлім бойынша жиынтық бағалаудың тапсырмалары мұғалімге оқушылардың тоқсан бойынша жоспарланған оқу мақсаттарына жету деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.
Әдістемелік ұсыныстарда бөлім бойынша жиынтық бағалауды өткізуге арналған бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар ұсынылған. Сондай-ақ, жинақта оқушылардың оқу жетістіктерінің мүмкін деңгейлері (рубрикалар) сипатталған. Дескрипторлары мен балдары бар тапсырмалар ұсыныс түрінде берілген.
Әдістемелік ұсыныстар негізгі сынып мұғалімдеріне, мектеп әкімшілігіне, білім беру бөлімінің әдіскерлеріне, критериалды бағалау бойынша мектеп, өңірлік үйлестірушілеріне және басқа да мүдделі тұлғаларға арналған.
Әдістемелік ұсыныстарды дайындау барысында ресми интернет-сайттағы қолжетімді ресурстар (суреттер, фотосуреттер, мәтіндер, аудио және бейнематериалдар) қолданылды.
2
ЖОБА
МАЗМҰНЫ
1-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ……………………………………4
Бөлім «Географиялық зерттеу әдістері» \ бөлімше «Зерттеу және зерттеушілер» бойынша жиынтық бағалау………………………………………………………………4
Бөлім «Картография және географиялық деректер базасы» \ бөлімше «Географиялық карталар» бойынша жиынтық бағалау………………………………………………..8
Бөлім «Физикалық география» \ бөлімше «Литосфера» бойынша жиынтық бағалау………..12
2-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ…………………………………..16
Бөлім «Физикалық география» \ бөлімше «Атмосфера» бойынша жиынтық бағалау………..16
Бөлім «Физикалық география» \ бөлімше «Гидросфера» бойынша жиынтық бағалау……….20
3-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ…………………………………..23
Бөлім «Физикалық география» \ бөлімше «Биосфера» бойынша жиынтық бағалау…………23
Бөлім «Физикалық география» \ бөлімше «Табиғи-аумақтық кешендер » бойынша жиынтық бағалау……………………………………………………………..27
Бөлім «Әлеуметтік география» \ бөлімше «Халық географиясы» бойынша жиынтық бағалау..30
4 — ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ…………………………………33
Бөлім «Экономикалық география» \ бөлімше «Табиғи ресурстар» бойынша жиынтық бағалау.33
Бөлім «Елтану және саяси география негіздері» / бөлімше «Дүниежүзі елдері» бойынша жиынтық бағалау……………………………………………………………..41
3
ЖОБА
1-ТОҚСАН БОИЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ
Бөлім «Г еографиялық зерттеу әдістері» \ бөлімше «Зерттеу және зерттеушілер»
бойынша жиынтық бағалау
Тақырып
Оқу мақсаты
Бағалау критерийі
Ойлау деңгейлері
Орындау уақыты Тапсырма
1(а) Сурет бойынша географиялық зерттеу әдісін анықтаңыз. Қазақстанның Фпзпкалық
Г еография ғылымының салалары. Г еографиялық зерттеу әдістерінің түрлері. Географиялық деректерді өңдеу және талдау.
8.1.1.2 Г еография ғылымы салаларындағы маңызды зерттеулерді анықтайды
8.1.1.3 Далалық, картографиялық, теориялық географиялық зерттеу әдістерінің мәнін түсіндіріп, қолданады
8.1.1.4 Сандық және сапалық географиялық деректерді өңдеп, талдайды.
Білім алушы
• География ғылымы салаларындағы зерттеулердің маңыздылығын сипаттайды
• Зерттеу әдістерінің мәнін түсіндіреді
• Сандық және сапалық деректерді өңдейді
Қолдану
Жоғары деңгей дағдылары 20 минут
каптасы
ІД/&Н ‘»V
— Һ. V — « •’ ‘
иг.
Зерттеу әдісі___________
(Ь) Осы зерттеу әдісінің қазіргі кездегі географиядағы маңыздылығын түсіндіріңіз.
4
ЖОБА
2. Географиялық зерттеу әдістеріне интеллек-карта құрастырыңыз.
3. Берілген деректерді пайдаланып, график құрыңыз және талдаңыз.
Айлар Қ А Н С М М Ш Т Қ Қ Қ Ж
Температура °С -15 -10 -7 +10 +17 +26 +32 +37 +28 +15 +1 -9
тчличригур* < тс К к; а ы с м м ш х к к к ~ж (а) Температурасы төмен болған мезгілді көрсетіңіз. (Ь) Температурасы жоғары болған мезгілді көрсетіңіз. (с) Температурасы төмен және жоғары болу себептерін анықтаңыз. (ё) Температураның өзгерісінің жергілікті жерге әсерін түсіндіріңіз. 5 ЖОБА Бағалау критерийі Тапсырма № Дескриптор Балл Білім алушы Г еография ғылымы салаларындағы зерттеулердің маңыздылығын сипаттайды. 1 географиялық зерттеу әдісін анықтайды; 1 зерттеу әдісінің қазіргі кездегі географиядағы маңыздылығын түсіндіреді; 1 Зерттеу әдістерінің мәнін түсіндіреді. 2 далалық әдістің қолданылу мүмкіндігін сипаттайды; 1 картографиялық әдістің қолданылу мүмкіндігін сипаттайды;, 1 теориялық әдістің қолданылу мүмкіндігін сипаттайды; 1 Сандық және сапалық деректерді өңдейді. 3 деректерге сәйкес график құрады; 1 температурасы төмен мезгілді көрсетеді; 1 температурасы жоғары мезгілді көрсетеді; 1 температураның өзгеру себептерін анықтайды; 1 өзгерістің жергілікті жерге әсерін түсіндіреді. 1 Жалпы балл 10 6 ЖОБА «Г еографиялық зерттеу әдістері» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Оқушының аты-жөні Бағалау критерийі Төмен Орта Жоғары Г еография ғылымы салаларындағы зерттеулердің маңыздылығын сипаттайды. Г еографиялық зерттеудің әдісі мен маңыздылығын түсіндіруде қиналады. □ Г еографиялық зерттеу әдісін /зерттеудің маңыздылығын сипаттауда қателеседі. □ Г еографиялық зерттеулерді анықтап, география ғылымының қазіргі кездегі маңыздылығын сипаттайды. | | Зерттеу әдістерінің мәнін түсіндіреді. Зерттеу әдістерінің мәнін түсіндіруде қиналады. □ Далалық / картографиялық / теориялық әдістің қолданылу мүмкіндігін сипаттауда қателіктер жібереді. | | Зерттеу әдістерінің мәнін түсіндіреді. □ Сандық және сапалық деректерді өңдейді. Сандық және сапалық деректерді талдауда қиналады. □ Деректер негізінде график құруда /температурасы төмен / температурасы жоғары мезгілді көрсетуде/ өзгерістің жергілікті жерге әсерін түсіндіруде қателіктер жібереді. □ Сандық және сапалық деректерді өңдейді. □ 7 ЖОБА Бөлім «Картография және географиялық деректер базасы» \ бөлімше «Географиялық карталар» бойынша жиынтық бағалау Тақырып Тақырыптық карталар және оларды қосымша сипаттайтын элементтер.Тақырыптық карталарды оқу. Тақырыптық географиялық номенклатура. Оқу мақсаты 8.2.1.1 Тақырыптық карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді құрастырады: профиль, диаграмма, график, кесте 8.2.1.2 Географиялық шартты белгілер мен карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді қолдана отырып, тақырыптық карталарды оқиды 8.2.1.3 Географиялық номенклатура нысандарын кескін картадан көрсетеді Бағалау критерийі Білім алушы • Тақырыптық карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді сызады • Тақырыптық карталарды оқиды • Географиялық нысандарды кескін картада белгілейді Ойлау деңгейлері Қолдану Орындау уақыты 20 минут Тапсырма 1. Дүниежүзінің климаттық белдеулер картасы берілген. Картаны берілген элементтер бойынша толықтырыңыз. (a) Дүниежүзінің ең ыстық және ең суық жерін тауып, температурасын сандық көрсеткішпен жазыңыз. (b) Дүниежүзіндегі ең ылғалды және ең құрғақ жерді тауып, жауын-шашын мөлшерін сандық көрсеткішпен жазыңыз. (c) Гольфстрим, Курасио, Батыс Желдер ағыстарының бағытын сызықтық белгімен сызып, толықтырыңыз. 8 ЖОБА Дүниежүзінін климатгық кяртасы 2. Қазақстанның табиғат зоналары картасы берілген. Шартты белгілер мен қосымша элементтерді (сапалық бояулар мен суреттер) қолданып, картаға сипаттама жасаңыз._____________________________________________________________ 3. Қазақстанның саяси - әкімшілік картасын қолданып, кескін картаға шекаралас мемлекеттерді белгілеңіз. 9 Бағалау критерийі Тапсырма № Дескриптор Балл Білім алушы Тақырыптық карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді сызады. 1 дүниежүзінің ең ыстық және ең суық жерінің температурасын анықтап, сандық көрсеткішпен жазады; 1 ең ылғалды және ең құрғақ жердің жауын-шашын мөлшерін анықтап, сандық көрсеткішпен жазады; 1 Г ольфстрим, Курасио, Батыс Желдер ағыстарының бағытын сызықтық белгімен көрсетеді; 1 Тақырыптық карталарды оқиды. 2 картаны шартты белгілер негізінде сипаттайды; 1 картаны қосымша элементтер негізінде сипаттайды; 1 Географиялық нысандарды кескін картада белгілейді. 3 кескін картаға Ресей мемлекетін белгілейді; 1 кескін картаға Қытай мемлекетін белгілейді; 1 кескін картаға Қырғызстан мемлекетін белгілейді; 1 кескін картаға Өзбекстан мемлекетін белгілейді; 1 кескін картаға Түркіменстан мемлекетін белгілейді. 1 Жалпы балл 10 10 ЖОБА «Картография және географиялық деректер базасы» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Оқушының аты-жөні Бағалау критерийі Оқу жетістігінің деңгейі Төмен Орта Жоғары Тақырыптық карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді сызады. Тақырыптық карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді қолдануда қиналады. Дүниежүзінің ең ыстық және ең суық жерінің температурасын / ең ылғалды және ең құрғақ жерінің жауын-шашын мөлшерін сандық көрсеткішпен жазуда / Г ольфстрим, Курасио, Батыс Желдер ағыстарының бағытын сызықтық белгімен көрсетуде қателіктер жібереді. Тақырыптық карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді қолданады. □ □ □ Тақырыптық карталарды оқиды. Тақырыптық карталарды оқуда қиналады. □ Картаны шартты белгілердің / қосымша элементтердің негізінде сипаттауда қателіктер жібереді. □ Тақырыптық карталарды дұрыс оқиды. □ Географиялық нысандарды кескін картада белгілейді. Кескін картада географиялық нысандарды белгілеуде қиналады. Кескін картада Ресей / Қытай / Қырғызстан / Өзбекстан / Түркіменстан мемлекеттерін белгілеуде қателеседі. Кескін картада географиялық нысандарды дұрыс белгілейді. □ □ □ 11 ЖОБА Бөлім «Физикалық география» \ бөлімше «Литосфера» бойынша жиынтық бағалау Тақырып Жер бедері түрлерін жіктейді. Материктер мен мұхиттардың ірі орографиялық объектілері.Тау жыныстары мен минералдардың қасиеттері.Жер бедерінің адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсері. Оқу мақсаты 8.3.1.2 Жер бедері түрлерін жіктейді 8.3.1.4 Материктер мен мұхиттарда орналасқан ұқсас орографиялық бірліктерді салыстырады 8.3.1.7 Тау жыныстары мен минералдардың қасиеттерін анықтайды 8.3.1.10 Жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде жер бедерінің адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсеріне баға береді Бағалау критерийі Ойлау деңгейлері Білім алушы • Жер бедерінің түрлерін ажыратады • Материктер мен мұхиттардағы ұқсас орографиялық бірліктерді анықтайды • Тау жыныстары мен минералдардың қасиеттерін сипаттайды • Жер бедерінің адамның тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсерін бағалайды Қолдану Жоғары деңгей дағдылары Орындау уақыты 25 минут Тапсырма 1. Суреттерді жер бедерінің түрлерімен сәйкестендіріңіз. жазық тау аласа тау 12 ЖОБА 2. Материктік және мұхиттық жер бедерін салыстырыңыз. Мәліметтерді кестеге толтырыңыз. М М а Ұ ¥ т қ х е с и р а т и с т к т ы т ы қ і қ ж к т е ж а р е р б р ы е б д е е д р е і р і 3. Сипаттамасы бойынша тау жыныстарының түрлерін анықтаңыз. • Бұл тау жыныстары сұйық шөгінді заттар мен газ және кристалдардан тұратын магмадан түзіледі. Магмалар жердің тереңдігіндегі геотермалды жылудың әсерінен бұрынғы шөгінділердің үгілуінен пайда болады және жер астында қатайып, берік магмалық тау жынысы және гранит секілді ірі тау жыныстары түзіледі. Лава ауада болғанда жылдам суиды және базальт сынды ұсақ тау жыныстарын түзеді.___________________________________ • Бұл тау жыныстары түрлі табиғи жағдайларда: су, жел, ауырлық немесе мұз әсерінен түзіледі. Бұл тау жыныстары үгілген және эрозияға ұшыраған бұрынғы шөгінді фрагменттерінен пайда болуы мүмкін. Ағзалардың шіруінен немесе бір кездері теңіз асты кені болған еріген минерал тұнбаларынан түзілуі мүмкін.________________________________ • Тау жыныстары жоғары қысым мен температура әсеріне ұшырағанда олардың құрылысы мен құрамы айтарлықтай өзгереді. Жердің тереңдігінде орналасқандықтан тау жыныстары үлкен температурамен жоғарыдағы тау жыныстары есебінен үлкен қысым 13 ЖОБА әсеріне ұшырайды. Интрузивті магмалық тау жыныстарының қызуы жақын маңдағы тау жыныстарын жоғары температураға ұшыратып, олардың минералдық құрамын өгертуі мүмкін.____________________________________ 4. Төменде берілген суреттерге қарап, талдау жасаңыз. 1-сурет 2-сурет Бұл жерлерде шаруашылықтың қай түрін дамыту қолайлы деп ойлайсыз? Неліктен? Бағалау критерийі Тапсырма № Дескриптор Балл Білім алушы Жер бедерінің түрлерін ажыратады. 1 жер бедерінің түрлерін анықтайды; 1 Материктер мен мұхиттардағы ұқсас орографиялық бірліктерді анықтайды. 2 материктік жер бедеріне тән белгілерді анықтайды; 1 мұхиттық жер бедеріне тән белгілерді анықтайды; 1 материктік және мұхиттық жер бедерінің ұқсастығын сипаттайды; 1 Тау жыныстары мен минералдардың қасиеттерін сипаттайды. 3 магмалық тау жынысын анықтайды; 1 шөгінді тау жынысын анықтайды; 1 метаморфтық тау жынысын анықтайды; 1 Жер бедерінің адамның тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсерін бағалайды. 4 1-суретке тән шаруашылық түрін анықтап, дәлелдейді; 1 2-суретке тән шаруашылық түрін анықтап, дәлелдейді. 1 Жалпы балл 9 14 ЖОБА «Физикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Оқушының аты-жөні Бағалау критерийі Оқу жетістігінің деңгейі Төмен Орта Жоғары Жер бедерінің түрлерін ажыратады. Жер бедерінің түрлерін ажыратуда қиналады. □ Жер бедерінің түрлерін ажыратуда қателеседі. □ Жер бедерінің түрлерін дұрыс ажыратады. □ Материктер мен мұхиттардағы ұқсас орографиялық бірліктерді анықтайды. Материктер мен мұхиттардағы ұқсас орографиялық бірліктерді салыстыруда қиналады. □ Материктік / мұхиттық жер бедеріне тән белгілерді/ олардың ұқсастығын анықтауда қателіктер жібереді. □ Материктер мен мұхиттардағы ұқсас орографиялық бірліктерді дұрыс анықтайды. □ Тау жыныстары мен минералдардың қасиеттерін сипаттайды. Сипаттамасы бойынша тау жыныстарының түрлерін анықтауда қиналады. □ Сипаттамасы бойынша магмалық/ шөгінді / метаморфтық тау жыныстарын анықтауда қателіктер жібереді. | | Сипаттамасы бойынша тау жыныстарының түрлерін дұрыс анықтайды. □ Жер бедерінің адамның тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсерін бағалайды. Жер бедерінің адамның тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсерін сипаттауда қиналады. □ 1 -суретке / 2-суретке тән шаруашылық түрін анықтап, негіздеуде қателіктер жібереді. □ Жер бедерінің адамның тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсерін бағалайды. □ 15 ЖОБА 2-ТОҚСАН БОИЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ Бөлім «Физикалық география» \ бөлімше «Атмосфера» бойынша жиынтық бағалау Тақырып Оқу мақсаты Бағалау критерийі Ойлау дағдыларының деңгейі Орындау уақыты Тапсырма Климат түзуші факторлар. Материктердің климаттық ерекшеліктері. Адамзат әрекетінің атмосфераға тигізетін кері әсері. 8.3.2.1 Климат түзуші факторларды талдайды 8.3.2.4 Әр материкте орналасқан ұқсас климаттық белдеулерді салыстырады 8.3.2.6 Адамзат әрекетінің атмосфера мен климатқа тигізетін кері әсерін топтастырып, шешу жолдарын ұсынады Білім алушы • Климат түзуші факторларды сипаттайды • Ұқсас климаттық белдеулердің ерекшеліктерін анықтайды • Антропогендік әрекеттің атмосфера мен климатқа тигізетін кері әсерін шешу жолдарын ұсынады Қолдану Жоғары деңгей дағдылары 20 минут 1. Суретте климат түзуші факторлар көрсетілген. Климат түзуші факторлардың жергілікті жер климатына әсерін талдаңыз. 1-сурет (a) Күн радиациясы (b) Жер бедері________ 2-сурет 3-сурет (с) Ауа массалары_______ (Ь) Г еографиялық орны 4-сурет 16 ЖОБА 2. Климаттық белдеулер картасы берілген. 0' 60' 120' 180" 120' (a) Экваторлық белдеуді тауып, қай санға сәйкес келетінін жазыңыз._ (b) Осы белдеудің әр құрлықтағы ерекшелігі мен ұқсастығын жазыңыз. Ерекшелігі Ұқсастыгы Оңтүстік Америка Африка Евразия 3. Берілген суреттерді пайдаланып, талдау жасаңыз. (а) Антропогендік әсерлерден қалыптасқан атмосфералық ластану мен климаттың өзгеруін анықтаңыз. (b) Салдарын жазыңыз. ________________________________________________________ (c) Атмосфераның ластануының климат өзгерісіне әсерін азайту және шешу жолдарын ұсыныңыз._____________________________________________________________________ 17 ЖОБА Бағалау критерийі Тапсырма № Дескриптор Балл Білім алушы Климат түзуші факторларды сипаттайды. 1 күн радиациясының жергілікті жерге әсерін сипаттайды; 1 жер бедерінің жергілікті жерге әсерін сипаттайды; 1 ауа массаларының жергілікті жерге әсерін сипаттайды; 1 географиялық орынның жергілікті жерге әсерін сипаттайды; 1 Ұқсас климаттық белдеулердің ерекшеліктерін анықтайды. 2 картадан экваторлық белдеуді анықтайды; 1 Оңтүстік Америкаға тән ерекшеліктерді жазады; 1 Африкаға тән ерекшеліктерді жазады; 1 Евразия материгіне тән ерекшеліктерді жазады; 1 әр құрлықтағы экваторлық белдеудің ұқсастығын сипаттайды; 1 Антропогендік әрекеттің атмосфера мен климатқа тигізетін кері әсерін шешу жолдарын ұсынады. 3 атмосфераның ластануы мен климат өзгерісін туғызатын адам әрекеттерін сипаттайды; 1 климаттық өзгерістердің салдарын анықтайды; 1 атмосфераның ластануы мен климат өзгерісін азайту жолдарын ұсынады. 1 Жалпы балл 12 18 ЖОБА «Физикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Оқушының аты-жөні Бағалау критерийі Төмен Орта Жоғары Климат түзуші факторларды сипаттайды. Климат түзуші факторларды сипаттауда қиналады. □ Күн радиациясының / жер бедерінің / ауа массаларының / географиялық орынның жергілікті жерге әсерін сипаттауда қателеседі. | 1 Климат түзуші факторларды толық сипаттайды. □ Ұқсас климаттық белдеулердің ерекшеліктерін анықтайды. Ұқсас климаттық белдеулерді салыстыруда қиналады. □ Картадан экваторлық белдеуді табуда / әр құрлыққа тән ерекшелікті жазуда/ әр құрлықтағы климаттық ¥қсастықтарды анықтауда қателіктер жібереді. | | Ұқсас климаттық белдеулердің ерекшеліктерін анықтайды. □ Антропогендік әрекеттің атмосфера мен климатқа тигізетін кері әсерін шешу жолдарын ұсынады. Антропогендік әрекеттің атмосфера мен климатқа әсерін сипаттауда және шешу жолдарын ¥сынуда қиналады. □ Атмосфераның ластануы мен климат өзгерісін туғызатын адам әрекеттерін/адам әрекетінен болатын өзгерістердің салдарын сипаттауда / атмосфераның ластануы мен климат өзгерісін азайту жолдарын ұсынуда қателіктер жібереді. | 1 Антропогендік әрекеттің атмосфера мен климатқа әсерін сипаттайды және шешу жолдарын ұсынады. □ 19 ЖОБА Бөлім «Физикалық география» \ бөлімше «Гидросфера» бойынша жиынтық бағалау Тақырып Құрлық суларының қалыптасу жолдарын анықтайды. Құрлық суларының негізгі түрлерінің шаруашылық маңызын түсіндіреді. Құрлық суларының экологиялық проблемаларын жіктеп, шешу жолдарын ұсынады. Оқу мақсаты 8.3.3.1 Құрлық суларының қалыптасу жолдарын анықтайды 8.3.3.2 Құрлық суларының негізгі түрлерінің шаруашылықтағы маңызын түсіндіреді 8.3.3.6 Жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде құрлық суларының экологиялық проблемаларын жіктеп, шешу жолдарын ұсынады Бағалау критерийі Білім алушы • Құрлық суларының пайда болу жолдарын түсіндіреді • Құрлық суларының шаруашылықтағы қолданылу маңызын сипаттайды • Құрлық суларының экологиялық проблемаларын шешу жолдарын ұсынады Ойлау дағдыларының Қолдану деңгейі Жоғары деңгей дағдылары Орындау уақыты 20 минут Тапсырма 1. Қазаншұңқырлар негізінде көлдің түрлерін анықтаңыз. Көлдің пайда болу жолын түсіндіріңіз. 1 2 3 1. 2. 3. 2. Құрлық суларының шаруашылықта қолданылу мақсатын сипаттаңыз. (a) Өзен сулары____________________________________________________________________ (b) Көл сулары_____________________________________________________________________ (c) Жер асты сулары________________________________________________________________ (ё) Мұздықтар______________________________________________________________________ 3. Мәтінмен танысыңыз.Қазақстанның ішкі суларына байланысты мәселелердің пайда болу себептерін анықтап, салдарын жазыңыз. Шешу жолдарын ұсыныңыз. 20 ЖОБА Қазацстандагы экологиялық проблемалар Елімізде қазіргі кезеңде шешімі табылмай отырған мәселелердің бірі -экологиялық мәселелер. Соның бірі Арал теңізі алабымен байланысты. Ұзақ уақыт бойы шаруашылыққа Әмудария мен Сырдария өзендерін тиімсіз пайдалану нәтижесінде теңіз суы таязданып, құрғай бастады, айналасындағы жерлер өмір сүруге қолайсыз сор шөлге айналды. Арал теңізінің түбіндегі тұздар ауаға таралып, адамның тыныс жолы ауруларының пайда болуына әсер тигізді. Еліміздің батысында орналасқан мұнай кен орындары бүгінгі таңда Каспий теңізінің экологиялық жағдайын нашарлатып жіберді. Мұнай кен орындарын бұрғылау және мұнайды тасымалдау кезінде пайда болған апатты жағдайлардың салдарынан мыңдаған тонна мұнай теңізге құйылып, суда өмір сүріп жүрген балықтардың азаюы және суда жүзіп жүрген құстардың санының азаюына әсерін тигізді. Сонымен қатар, Іле және Қаратал өзендерін шаруашылықта қолдануына байланысты Балқаш көліне де қатер төндіруде, алдағы уақытта батысы құрғап, шығысы сор жерлерге айналуы мүмкін. Еліміздегі суга қатысты экологиялық мәселе Экологиялық мәселенің пайда болу себебі Экологиялық мәселенің салдары Шешу жолдары Бағалау критерийі Тапсырма № Дескриптор Балл Білім алушы Құрлық суларының пайда болу жолдарын түсіндіреді. 1 көлдің түрлерін ажыратады; 1 көлдің пайда болу жолын сипаттайды; 1 Құрлық суларының шаруашылықтағы қолданылу маңызын сипаттайды. 2 өзен суларының шаруашылықта қолданылу маңызын сипаттайды; 1 көл суларының шаруашылықта қолданылу маңызын сипаттайды; 1 жер асты суларының шаруашылықта қолданылу маңызын сипаттайды; 1 мұздықтардың шаруашылықта қолданылу маңызын сипаттайды; 1 Құрлық суларының экологиялық проблемаларын шешу жолдарын ұсынады. 3 еліміздегі суға байланысты мәселелерді анықтайды; 1 экологиялық мәселенің пайда болу себебін түсіндіреді; 1 экологиялық мәселенің салдарын сипаттайды; 1 шешу жолдарын ұсынады. 1 Жалпы балл 10 21 ЖОБА «Физикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Оқушының аты-жөні Бағалау критерийі Төмен Орта Жоғары Құрлық суларының пайда болу жолдарын түсіндіреді. Көлдің түрлерін ажыратуда және олардың қалыптасу жолдарын түсіндіруде қиналады. ^ ^ Көлдің түрлерін ажыратуда / олардың қалыптасу жолдарын түсіндіруде қателеседі. ^ ^ Көлдің түрлерін ажыратады және олардың қалыптасу жолдарын түсіндіреді. ^ ^ Құрлық суларының шаруашылықтағы қолданылу маңызын сипаттайды. Құрлық суларының шаруашылықтағы маңызын сипаттауда қиналады. □ Өзен/көл/ жер асты суларының /мұздықтардың шаруашылықта қолданылу маңызын сипаттауда қателіктер жібереді. □ Құрлық суларының шаруашылықтағы маңызын сипаттайды. □ Құрлық суларының экологиялық проблемаларын шешу жолдарын ұсынады. Қазақстанның ішкі суларына байланысты мәселелердің пайда болу себептерін анықтауда,, салдарын сипаттауда,. шешу жолдарын ұсынуда қиналады. □ Қазақстанның ішкі суларына байланысты мәселелердің пайда болу себептерін анықтауда / салдарын сипаттауда / шешу жолдарын ұсынуда қателеседі. □ Қазақстанның ішкі суларына байланысты мәселелердің пайда болу себептерін анықтап, салдарын сипаттайды және шешу жолдарын ұсынады. □ 22 ЖОБА 3-ТОҚСАН БОИЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ Бөлім «Физикалық география» \ бөлімше «Биосфера» бойынша жиынтық бағалау Тақырып Оқу мақсаты Бағалау критерийі Табиғат зоналары мен биіктік белдеулер.Материктердің табиғи зоналары.Өсімдік әлемі мен жануарлар. 8.3.4.1 Табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің қалыптасуын түсіндіреді 8.3.4.3 Әр материкте орналасқан ұқсас табиғат зоналар мен биіктік белдеулерді салыстырады 8.3.4.5 Өсімдік әлемі мен жануарлар дүниесін қорғау қажеттілігін дәлелдейді, қорғау жолдарын ұсынады Білім алушы • Табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің қалыптасу жолдарын сипаттайды • Әр материктегі ұқсас табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің ерекшеліктерін салыстыра анықтайды • Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғаудың маңыздылығын дәлелдейді Ойлау дағдыларының деңгейі Орындау уақыты Қолдану 20 минут Тапсырма 1. Мәтінмен танысып,тапсырманы орындаңыз. (а) Табиғат зоналарын қалыптастыратын негізгі факторларды атаңыз. (Ь) Биіктік белдеуді қалыптастыратын негізгі факторларды атаңыз. Табиги зоналардың қалыптасуы Табиғат зоналар ең негізгі сыртқы факторлар қалыптастырады. Олар көп жағдайда күн жылуының таралуына (яғни географиялық ендікке) тәуелді. Тағы бір фактор - аумақтың ылғалдылығының әртүрлілігі. Жылу мен ылғалдың арақатынасы нәтижесінде әр түрлі табиғи зоналар пайда болады. Мысалы: аумаққа күн жылуы көп түссе, оның біраз ылғалдылығы жеткіліксіз (К=0,3) болса, онда шөлді аймақтар пайда болады. Әрбір зона өзіне тән климатымен, топырағымен, өсімдік және жануарлар дүниесімен ерекшеленеді. Кейде бір зонаның ішінде басқа зоналарға ұқсас жеке үлескілер де кездеседі Биіктік белдеудің қалыптасуы Таумен жоғары көтерілген сайын белгілі биіктік (вертикаль) зоналар (белдеулер) бойынша климат жағдайларының қалыптасуы. Биіктік артқан сайын температура мен қысым азая бастайды. Белгілі бір биіктікке жеткенде ылғалдылық артады да, ең көп жауын-шашынды белдеу түзіледі, ал одан кейін ылғалдылық азая береді. Биіктік климат белдеулігімен тек климат жағдайларының ғана емес, онымен бірге су ағынының, топырақ пен өсімдік типтерінің, жануарлар дүниесінің өзгеруіне де әсерін тигізеді. 23 ЖОБА 2. (а) Африка мен Оңтүстік Америка материгіндегі экваторлық орман зонасын салыстырып, кестеге жазыңыз.________________________________________________________________________________ Африка ¥қсастыгы Оңтүстік Америка (Ь) Суретте Анд жэне Гималай тауларының биіктік белдеулері берілген. 0000 Л.Ш8 Джомолунгма шьіны 8000 тооо 6000 , 'ч К'1Р /; • ■">
5000
4500 Л \
4000 Субальпілік аласа шогтгі шалғы нлар
3500 \ Субальпілік бнік шипті ішлгьінддр
3000
2500
2000 \ Жагшоақшьпі түсірсіін жллпж — , \ жапырақты ормандар
1000 \ Монгіжзсылсубпюпнктік ормаидар
Ь Субзкваторлык ылгалды Д ормашшр
0 ™птзу стсгіндс — тсрая
5000 / Ч Қар мүэдык Жаүіін- шаіі/ыиіим всеОімем) дуз мжтярліуі яясы (і*С) Ауыл ІІИРУИШЫІЬА цо^мдаарь
4000 жалакаш жарівстар 500* ден кем 0’* тан тншмяі
\ Тисіы іаі.ыржерлср \ Мукіі ЙДТПЛКТПО \ бпк тау шалгындары \ тараипг.) 500 *л» Астық туқытАдастар
3000. Огіалар Жойилымдар 1000 +В‘
Хлпса агоштар ,800 гооо .«Г і 15*
Б«к тау^ормандары тауориандөры Картоп Карабидай Кмланақ Жүгөрі
Ьаибуг \ Агаш тәрізді папорптниг і\іі Хиианіншы \ 3000 *го’ <гГ Ч--' Банан Темөкі Мақта Кофс Каунуктілср, атЛіШдар. ч гиаюлар жана баегдлар N Цлголди окоаторлык ориандар 3000- наиартык -гГ Какао (a) Биіктік белдеулерінің санын анықтаңыз._____________ (b) Тау етегіндегі табиғат зонасын атаңыз._____________ (c) Биіктік белдеулеріндегі ұқсастықтарды жазыңыз. (й) Биіктік белдеулеріндегі айырмашылықтарды анықтаңыз. 3. Сурет бойынша талдау жасаңыз. (a) Табиғаттағы өсімдіктердің маңызын сипаттаңыз.___ (b) Жануарлардың адам өміріндегі маңызын жазыңыз. (с) Адам, жануар және өсімдік арасындағы байланысты анықтаңыз. (й) Өсімдіктер мен жануарларды қорғау жолдарын ұсыныңыз. 24 ЖОБА Бағалау критерийі Тапсырма № Дескриптор Балл Білім алушы Табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің қалыптасу жолдарын сипаттайды. 1 табиғат зоналарын қалыптастыратын факторларды атайды; 1 биіктік белдеулерін қалыптастыратын факторларды атайды; 1 Әр материктегі ұқсас табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің ерекшеліктерін салыстыра анықтайды. 2 экваторлық орман зонасының Оңтүстік Америкадағы ерекшелігін жазады; 1 экваторлық орман зонасының Африка материгіндегі ерекшелігін жазады; 1 екі материкте де кездесетін ұқсастықтарды анықтайды; 1 Анд және Г ималай тауларындағы биіктік белдеулерінің санын анықтайды; 1 тау етектеріндегі табиғат зонасын атайды; 1 биіктік белдеулердің ұқсастықтарын анықтайды; 1 биіктік белдеулердің ерекшеліктерін сипаттайды; 1 Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғаудың маңыздылығын дәлелдейді. 3 табиғаттағы өсімдіктердің маңызын сипаттайды; 1 жануарлардың адам өміріндегі маңызын сипаттайды; 1 адам, жануар, өсімдік арасындағы байланысты түсіндіреді; 1 тірі табиғатты қорғау жолдарын ұсынады. 1 Жалпы балл 13 25 ЖОБА «Физикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Оқушының аты-жөні Бағалау критерийі Төмен Орта Жоғары Табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің қалыптасу жолдарын сипаттайды. Табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің қалыптасу жолдарын сипаттауда қиналады. | | Табиғат зоналарының/биіктік белдеулерінің қалыптасу жолдарын сипаттауда қателеседі. □ Табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің қалыптасу жолдарын дұрыс сипаттайды. □ Әр материктегі ұқсас табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің ерекшеліктерін салыстыра анықтайды. Әр құрлықтағы ұқсас табиғат зоналары мен биіктік белдеулерді салыстыруда қиналады. □ Оңтүстік Америкадағы / Африка материгіндегі экваторлық орман зонасының ерекшелігін сипаттауда / ұқсастықтарын анықтауда / Анд және Гималай тауларындағы биіктік белдеулерінің санын анықтауда / тау етектеріндегі табиғат зонасын/ерекшеліктерін сипаттауда қателіктер жібереді. | 1 Әр құрлықтағы ұқсас табиғат зоналары мен биіктік белдеулерді дұрыс салыстырады. □ Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғаудың маңыздылығын дәлелдейді. Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғаудың маңыздылығын дәлелдеуде қиналады. □ Табиғаттағы өсімдіктердің / жануарлардың маңызын анықтауда / адам, жануар, өсімдік арасындағы байланысты сипаттауда / қорғау жолдарын ұсынуда қателіктер жібереді. □ Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғаудың маңыздылығын дәлелдейді. □ 26 ЖОБА Бөлім «Физикалық география» \ бөлімше «Табиғи-аумақтық кешендер » бойынша жиынтық бағалау Тақырып Оқу мақсаты Бағалау критерийі Ойлау дағдыларының деңгейі Орындау уақыты Г еографиялық қабықтың құрамы мен құрылысы.Г еографиялық қабықтың заңдылықтары. 8.3.5.1. Географиялық қабықтың құрамы мен құрылысын графикалық түрде көрсетіп, түсіндіреді 8.3.5.2. Географиялық қабық заңдылықтарының маңыздылығын түсіндіреді Білім алушы • Географиялық қабықтың құрамы мен құрылысын графикалық түрде бейнелейді • Г еографиялық қабық заңдылықтарының маңыздылығын сипаттайды Қолдану 15 минут Тапсырма 1. Берілген анықтамаға сүйеніп, сызбаны толықтырыңыз. Географиялық қабық дегеніміз - жер шарының біртұтас цабыгы. Оның құрамына атмосфераның төменгі қабаты, литосфераның жогаргы қабаты, гидросфера мен биосфера кіреді, олар бір-бірімен өзара тыгыз байланысты және олардың арасында ұдайы зат және энергия айналымы жүріп отырады. «Г еографиялық қабықтың құрылымы» сызбасы 2. Мәтінді оқып шығыңыз. (a) Географиялық қабықтың негізгі заңдылықтарын анықтаңыз. (b) Мәтіннен негізгі заңдылықтарға қатысты көрсетілген мысалдарды табыңыз. 27 ЖОБА Географиялық қабықтың құрлымы мен дамуында өзіндік заңдылықтары. Географиялық қабықтың құрлымы мен дамуында өзіндік заңдылықтар бар. Олар бүкіл географиялық қабыққа да, оның жекелеген компоненттері мен шағын көлемді табиғаты кешендеріне де ортақ болып келеді. Осы заңдылықтарды білу айнала қоршаған табиғатқа нұқсан келтірмей, табиғат байлықтарын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Географиялық қабықтың аса маңызды жалпы заңдылықтарына оның тұтастыгы, зат және қуат алмасуы, ыргақтылыгы, зоналылық жатады. Географиялық қабықтың тұтастығына оның құрамдас бөліктеріне өзара байланысы мен олардың олардың бір-біріне тәуелді болуынан көрінеді. Егер осы компоненттердің біреуі өзгеріске түссе табиғат тепе -теңдігінің заңдылығы бұзылады, яғни қазіргі дүниежүзінде болып жатқан табиғи экологиялық өзгеріске ұшырайды. Батпақтардың құрғату кезінде топырақтың сортаңдануы, ауыл шаруашылығын дұрыс жүргізбеуі салдарынан құнарлы жерлер шөлге айналып кетуі мүмкін. Географиялық қабықтағы компоненттердің өзара байланысы тоқтаусыз жүретін зат алмасуы нәтижесіндегі жүзеге асады. Географиялық қабық компоненттері алмасуының бірнеше түрі бар. Атмосферадағы ауа айналымы, гидросферадағы су айналымы, литосферадағы зат айналымы. Жердің Күнді айналуы табиғаттағы жыл ішіндегі ырғақтылықты тұғызады. Ол температура мен жауын-шашынның жылдық барысынан, кейбір ендіктерде жыл мезгілдерінің ажыратылуынан, өзендердегі су режимімен, құстардың жылы жаққа қайтуларынан, қыста ұйқыға кететін жануарлардан және т.б. құбылыстардан айқын көрінеді. Жердің даму тарихында жүздеген мыңдаған миллиондаған жылдарды қамтиды. Мысалы апаттар, жер сілкінулер, климаттың суынуы т.б. Материктер мен мұхиттардағы табиғат кешендерінің құрайтын табиғат компоненттері экватордан полюстерге қарай географиялық зоналылық заңдылығына сәйкес өзгереді. Жер бетіндегі Күн жылуының әркелкі таралуынан экватордан полюстерге қарай тек климат қана емес, сондай ақ жер бедерінің сыртқы күштерінің әсер етуі, өзен мен көлдердің ерекшеліктері, топырақ түзілу процестері, өсімдіктер, жануарлар дүниесі де заңды түрде өзгеріп отырады. Бағалау критерийі Тапсырма № Дескриптор Балл Білім алушы Г еографиялық қабықтың құрамы мен құрылысын графикалық түрде бейнелейді. 1 географиялық қабықтың құрылымын сызбада көрсетеді: жердің ішкі қуаты; литосфераның жоғары қабаты атмосфера,күн қуаты; гидросфера; биосфера; тропосфера; 1 1 1 1 1 1 Г еографиялық қабық заңдылықтарының маңыздылығын сипаттайды. 2 географиялық қабықтың негізгі заңдылықтарын анықтайды; 1 негізгі заңдылықтарға қатысты көрсетілген мысалдарды табады. 1 Жалпы балл 8 28 ЖОБА «Физикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Оқушының аты-жөні____________________________________________ Бағалау критерийі Оқу жетістіктерінің деңгейі Төмен Орта Жоғары Г еографиялық қабықтың құрамы мен құрылысын графикалық түрде бейнелейді. Географиялық қабықтың құрамы мен құрылысын сызбада көрсетуде қиналады. □ Г еографиялық қабықтың құрамы мен құрылысын сызбада көрсетуде қателіктер жібереді. □ Г еографиялық қабықтың құрамы мен құрылысын сызбада дұрыс көрсетеді. □ Географиялық қабық заңдылықтарының маңыздылығын сипаттайды Г еографиялық қабық заңдылықтарының маңыздылығын сипаттауда қиналады. □ Г еографиялық қабық заңдылықтарының маңыздылығын сипаттауда қателіктер жібереді. □ Г еографиялық қабық заңдылықтарының маңыздылығын сипаттайды. □ 29 ЖОБА Бөлім «Әлеуметтік география» \ бөлімше «Халық географиясы» бойынша жиынтық бағалау Тақырып Халық санағы.Ұдайы өсудің түрлері. Демографиялық проблемалар. 8.4.1.1 Халық санын анықтау әдістерін түсіндіреді Оқу мақсаты 8.4.1.2 Дүниежүзі елдерін халықтың ұдайы өсу түрі бойынша жіктейді 8.4.1.5 Дүниежүзі елдерін демографиялық проблемалары бойынша жіктейді Бағалау критерийі Білім алушы • Халық санын анықтау әдістерін сипаттайды • Дүниежүзі елдерін халықтың ұдайы өсу түрі бойынша топтастырады • Дүниежүзі елдерін демографиялық проблемалар бойынша зерделейді Ойлау дағдыларының Қолдану деңгейі Жоғары деңгей дағдылары Орындау уақыты 20 минут Тапсырма 1. Суретті қолдана отырып, 85 км аумақтың халық санын анықтаңыз. суретте 1 км 2 аумақтағы адам саны Берілген аумақтың ауданы: ^=85 км 2 (а) Халық санын анықтау әдісін түсіндіріңіз. 2. Халықтың ұдайы өсу көрсеткіші бойынша 1 дамыған елді мысалға ала отырып, төмендегі кестені толтырыңыз. Мемлекет атауы ТУУ көрсеткіші Өлім көрсеткіші Табиг и өсу Механикалы қ өсу Жалпы өсу Халықтың ұдайы өсу типі 30 ЖОБА 3. Дамушы елдерде болатын негізгі демографиялық проблемаларды топтастырып, шешу жолдарын ұсыныңыз. Мемлекет атауы Негізгі багыттар Сипаты Жастық құрамның өзгеруі Азық-түлік мәселесі Сауаттылық деңгейі Шешу жолдары Бағалау критерийі Тапсырма № Дескриптор Балл Білім алушы Халық санын анықтау әдістерін сипаттайды. 1 берілген аумақтағы халық санын анықтайды; 1 халық санын анықтау әдісін түсіндіреді; 1 Дүниежүзі елдерін халықтың ұдайы өсу түрі бойынша топтастырады. 2 дамыған елдегі туу көрсеткішін жазып, табиғи өсімді анықтайды; 1 өлім көрсеткішін жазып, табиғи өсімді анықтайды; 1 механикалық өсуді жазады; 1 жалпы өсімді есептейді; 1 халықтың ұдайы өсу типін анықтайды; 1 Дүниежүзі елдерін демографиялық проблемалар бойынша зерделейді. 3 дамушы елдердегі жастық құрам өзгерісін жазады; 1 азық-түлікпен қамтамасыз етілуін анықтайды; 1 сауаттылық деңгейін талдайды; 1 мәселені шешу жолдарын ұсынады. 1 Жалпы балл 11 31 ЖОБА «Әлеуметтік география» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Оқушының аты-жөні Бағалау критерийі Оқу жетістіктерінің деңгейі Төмен Орта Жоғары Халық санын анықтау әдістерін сипаттайды. Халық санын анықтау әдістерін қолдануда және түсіндіруде қиналады. □ Берілген ресурстарды қолданып, халық санын анықтауда / анықтау әдісін түсіндіруде қателіктер жібереді. | 1 Халық санын анықтайды және анықтау әдісін түсіндіреді. □ Дүниежүзі елдерін халықтың ұдайы өсу түрі бойынша топтастырады. Дүниежүзі елдерін халықтың ұдайы өсу түрі бойынша топтастыруда қиналады. □ Дамыған елдегі туу мен өлім көрсеткішін жазып, табиғи өсімді анықтауда / механикалық өсуді жазуда / жалпы өсімді есептеуде / халықтың ұдайы өсу типін анықтауда қателіктер жібереді. ^ ^ Дүниежүзі елдерін халықтың ұдайы өсу түрі бойынша топтастырады. □ Дүниежүзі елдерін демографиялық проблемалар бойынша зерделейді. Дүниежүзі елдерін демографиялық проблемалар бойынша зерделеуде қиналады. □ Дамушы елдердегі жастық құрам өзгерісін жазуда / азық түлікпен қамтамасыз етілуін анықтауда / сауаттылық деңгейін талдауда / мәселені шешу жолдарын ұсынуда қателіктер жібереді. □ Дүниежүзі елдерін демографиялық проблемалар бойынша зерделейді. □ 32 ЖОБА 4 - ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ Бөлім «Экономикалық география» \ бөлімше «Табиғи ресурстар» бойынша жиынтық бағалау Тақырып Табиғи ресурстарды экономикалық және экологиялық тұрғыдан бағалау. Дүнижүзі аймақтарының табиғи-ресурстық потенциалы. Табиғи ресурстарды өңдеу технологиясы, орталықтары және дайын өнім түрлері. Оқу мақсаты 8.5.1.1 Табиғи ресурстарды экономикалық және экологиялық тұрғыдан бағалайды 8.5.1.2 Жекелеген дүниежүзі аймақтарының табиғи-ресурстық әлеуетін бағалайды 8.5.1.3 Жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде жекелеген табиғи ресурстарды өңдеу технологиясын сипаттай отырып, орталықтары мен дайын өнім түрлерін атайды Білім алушы Бағалау критерийі • Табиғат ресурстарына экономикалық және экологиялық тұрғыдан баға береді. • Жеке аймақтардың табиғи ресурстық әлеуетін анықтайды • Табиғи ресурстарды өңдеу технологиясын сипаттайды • Табиғат ресурстарының орталықтары мен өнім түрлерін атайды Ойлау дағдыларының деңгейі Қолдану Жоғары деңгей дағдылары Орындау уақыты 20 минут Тапсырма 1. Табиғат ресурсын игеру жолы көрсетілген суретпен жұмыс жасаңыз. 1-сурет 2-сурет 33 ЖОБА (а) 1-суретте көрсетілген пайдалы қазбаны игерудің мемлекет экономикасына тигізетін әсерін бағалаңыз. (Ъ) 2 -суретті пайдаланып, қазба қалдықтарының әсеріне экологиялық тұрғыдан баға беріңіз. 2. Табиғат ресурсының таралу картасын қолданып, жанғыш пайдалы қазбалардың әрқайсысына қатысты ірі қоры бар 3 кен орнын жазыңыз. (а)Көмір (Ъ)Мұнай (с)Газ ЛІЧОШИІІ и .ЛрДчЗеГ лк-РРІ. И ІГ! »+□ Хар. Бим д КлворГв фи(ніл!і;оіЙіІІ „ МАРМАЙ&СКНЙ Ж^Ш шг «ЙГ»*' іЛ.о-ігрт^ ^ ^ Тр+йб!Ш ■* 7*Ь ~Н С(рра-«ц*^лрі*«у .інгоя Ү/ ТЙ*«ЙЦ ІІ В Мккм^ V-- ' і%ЙГ Имг:рі( ЖАНАТЫН і мұнай і - табиғи газ ■ - тас көмір ш - ңоңыр көмір АЛАПТАР ЧІ№ - тас көмір = - қоңыр көмір - мріай-газ о,Са|ф+г^А* +«арнг.»гіпР*і илБрв*енХияп( л §КІргурця * і -л * +“ лІ« Ьгір.Р»г»р Ъ'' И в.Кинісгд аЛасаамм&^ Ііурм 11 щяшш ср." иЛСЕІМ 3.(а) Сызбада тамақ өнеркәсібінің бір саласы көрсетілген. Сызба бойынша шикізаттан дайын өнімге дейінгі аралықта болатын үдерісті сипаттаңыз.___________________________________ (Ъ) Солтүстік Қазақстан бойынша дайын өнім алатын бір орталықты атаңыз._____________________ 34 ЖОБА Бағалау критерийі Тапсырм а № Дескриптор Балл Білім алушы Табиғат ресурстарына экономикалық және экологиялық тұрғыдан баға береді. 1 табиғат ресурсын игерудің мемлекет экономикасына әсерін сипаттайды; 1 қазба қалдықтарының әсерін экологиялық тұрғыдан бағалайды; 1 Жеке аймақтардың табиғи ресурстық әлеуетін анықтайды. 2 көмірдің ірі 3 кен орнын анықтайды; 1 мұнайдың ірі 3 кен орнын анықтайды; 1 газдың ірі 3 кен орнын анықтайды; 1 Табиғи ресурстарды өңдеу технологиясын сипаттайды. Табиғат ресурстарының орталықтары мен өнім түрлерін атайды. 3 шикізаттан дайын өнімге дейінгі үдерісті сипаттайды; 1 Солтүстік Қазақстан аймағы бойынша дайын өнім алатын орталықты атайды. 1 Жалпы балл 7 35 ЖОБА «Экономикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Білім алушының аты-жөні Бағалау критерийі Оқу жетістіктерінің деңгейі Төмен Орта Жоғары Табиғат ресурстарына экономикалық және экологиялық тұрғыдан баға береді. Табиғат ресурстарын экономикалық және экологиялық тұрғыдан бағалауда қиналады. □ Табиғат ресурстарының мемлекет экономикасына әсерін сипаттауда / қазба қалдықтарының әсеріне экологиялық тұрғыдан баға беруде қателіктер жібереді. □ Табиғат ресурстарын экономикалық және экологиялық тұрғыдан бағалайды. □ Жеке аймақтардың табиғи ресурстық әлеуетін анықтайды. Жеке аймақтардың табиғат ресурстарының әлеуетін бағалауда қиналады. □ Көмірдің / мұнайдың / газдың ірі кен орындарын анықтауда қателіктер жібереді. □ Жеке аймақтардың табиғи ресурстық әлеуетін анықтайды. □ Табиғи ресурстарды өңдеу технологиясын сипаттайды. Табиғат ресурстарының орталықтары мен өнім түрлерін атайды. Табиғат ресурстарын өңдеу технологиясын сипаттауда және дайын өнім түрлері мен орталықтарын атауда қиналады. □ Шикізаттан дайын өнімге дейінгі үдерісті сипаттауда /дайын өнім алудың бір орталығын атауда қателеседі. □ Табиғат ресурстарын өңдеу технологиясын сипаттайды, дайын өнім түрлері мен орталықтарын атайды. □ 36 ЖОБА Бөлім «Экономикалық география» \ бөлімшелер «Әлеуметтік-экономикалық ресурстар», «Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық қүрылымы» бойынша жиынтық бағалау Тақырып Экономикалық инфрақұрылымның элементтері мен функциялары.Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық құрамы: өндіруші, өңдеуші және қызмет көрсету салалары. Дүниежүзілік шаруашылық салаларын сипаттау. Оқу мақсаты 8.5.2.1 Қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде экономикалық инфрақұрылымның элементтерін сипаттап, маңыздылығына баға береді 8.5.3.1 Өндіруші және өңдеуші, қызмет көрсету саласы шаруашылық түрлерін жіктейді 8.5.3.4 Дүниежүзі шаруашылығы салаларын жоспар бойынша сипаттайды Білім алушы Бағалау критерийі • Экономикалық инфрақұрылым элементтерін сипаттайды, маңыздылығын бағалайды • Шаруашылық түрлерінің салаларын ажыратады • Шаруашылық салаларын жоспар бойынша түсіндіреді Ойлау дағдыларының Қолдану деңгейі Жоғары деңгей дағдылары Орындау уақыты 20 минут 1. Суретте инфрақұрылымның «күре тамыры» болып есептелетін көлік саласы берілген. Суретті қолданып, Қазақстандағы жүк тасымалы бойынша көлік түрлерінің үлесін жазыңыз және маңыздылығына баға беріңіз. 37 ЖОБА (а) Темір жол (Ъ) Теңіз жолы (с) Құбыр жолы (е) Автокөлік жолы 2. Төмендегі суреттерге мұқият қараңыз. Шаруашылық салалары түрлерін анықтап, сәйкес әріптермен жазыңыз. 1) Өндіруші салалар: ____________________________________________________________ 2) Өңдеуші салалар: _____________________________________________________________ 3) Қызмет көрсету салалары: _____________________________________________________ 3. Берілген жоспар негізінде Теміртау қаласында орналасқан өңдеуші кәсіпорынды сипаттаңыз. (а.) Географиялық орнын анықтаңыз. (Ъ) Негізгі шикізатын атаңыз. (с) Алынатын өнімнің түрлерін атаңыз. (ё) Мемлекет үшін маңыздылығын көрсетіңіз. 38 ЖОБА Бағалау критерийі Тапсырма № Дескриптор Балл Білім алушы Экономикалық инфрақұрылым элементтерін сипаттайды, маңыздылығын бағалайды. 1 темір жолының жүк тасымалындағы үлесін анықтап, маңыздылығын сипаттайды; 1 теңіз жолының жүк тасымалындағы үлесін анықтап, маңыздылығын сипаттайды; 1 құбыр жолының жүк тасымалындағы үлесін анықтап, маңыздылығын сипаттайды; 1 өзен жолының жүк тасымалындағы үлесін анықтап, маңыздылығын сипаттайды; 1 автокөлік жолының жүк тасымалындағы үлесін анықтап, маңыздылығын сипаттайды; 1 Шаруашылық түрлерінің салаларын ажыратады. 2 шаруашылықтың өндіруші саласын анықтайды; 1 шаруашылықтың өңдеуші саласын анықтайды; 1 шаруашылықтың қызмет көрсету саласын анықтайды; 1 Шаруашылық салаларын жоспар бойынша түсіндіреді. 3 кәсіпорынның географиялық орнын анықтайды; 1 негізгі шикізатын атайды; 1 өнімнің түрін атайды; 1 мемлекет үшін маңыздылығын көрсетеді. 1 Жалпы балл 12 39 ЖОБА «Экономикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатыстыата-аналарға ақпарат үсынуға арналған рубрика Білім алушының аты-жөні Бағалау критерийі Оқу жетістіктерінің деңгейі Төмен Орта Жоғары Экономикалық инфрақұрылым элементтерін сипаттайды, маңыздылығын бағалайды. Экономикалық инфрақұрылым элементтерін сипаттауда, маңыздылығын бағалауда қиналады. □ Темір жолдың/ теңіз жолының/ құбыр жолының/ өзен жолының/автокөлік жолының жүк тасымалындағы үлесін анықтауда/ маңыздылығын бағалауда қателіктер жібереді. □ Экономикалық инфрақұрылым элементтерін сипаттап, маңыздылығын бағалайды. □ Шаруашылық түрлерінің салаларын ажыратады. Шаруашылық түрлерін өндіруші, өңдеуші және қызмет көрсету салаларына топтастыруда қиналады. □ Шаруашылықтың өндіруші / өңдеуші/ қызмет көрсету салаларын анықтауда қателіктер жібереді. □ Шаруашылық түрлерін өндіруші, өңдеуші және қызмет көрсету салаларына топтастырады. □ Шаруашылық салаларын жоспар бойынша түсіндіреді. Шаруашылық саласын жоспар бойынша сипаттауда қиналады. □ Өнеркәсіптің географиялық орнын анықтауда / негізгі шикізатын /өнімнің негізгі түрін атауда/ мемлекет үшін маңыздылығын көрсетуде қателіктер жібереді. | | Шаруашылық салаларын жоспар бойынша сипаттайды. □ 40 ЖОБА Бөлім «Елтану және саяси география негіздері» / бөлімше «Дүниежүзі елдері» бойынша жиынтық бағалау Тақырып Елдердің саяси типологиясы. Саяси картадағы сандық және сапалық өзгерістер. Саяси интеграция. Қазақстанның саяси-интеграциялық үдерістердегі мүдделері, бағыттары және бастамалары. Оқу мақсаты 8.6.1.2 Елдерді басқару формасы және мемлекеттік құрылымы бойынша топтастырады 8.6.1.3 Саяси картаның сандық және сапалық өзгерістерін талдайды 8.6.1.6 Қазақстанның саяси интеграциядағы мүдделері мен мақсаттарын талдайды Білім алушы Бағалау критерийі • Елдерді басқару формасы мен мемлекеттік құрылымы бойынша жіктейді • Саяси картаның сандық және сапалық өзгерісін анықтайды • Қазақстанның саяси интеграциядағы мүддесі мен мақсатын сипаттайды Ойлау дағдыларының деңгейі Қолдану Орындау уақыты 20 минут Тапсырма 1. Берілген мемлекеттерді басқару формасы мен қүрылымы бойынша жіктеңіз. Мемлекет Қазақстан Ресей Жапония Ватикан Бутан Басқару формасы Мемлекеттік құрылымы 2. Саяси картаны қолданып, картадағы сандық және сапалық өзгерістерді анықтаңыз. (а) 1991-2015 жылдар аралығында болған сапалық өзгерістерге тән елдерді тауып, себебін анықтаңыз. ____________________________________________________________________________________ (Ъ) 1991-2015 жылдар аралығында болған сандық өзгерістерге тән елдерді тауып, себебін анықтаңыз._____________________________________________________________________________________ 3. ШЫҰ интеграциясындағы Қазақстанның орнын анықтаңыз. (a) Ұйымның негізгі мақсатын жазыңыз.______________________ (b) Құрамына кіретін мемлекеттерді атаңыз._________________ (c) Интеграциядағы Қазақстанның орнын сипаттаңыз.__________ 41 ЖОБА Бағалау критерийі Тапсырма № Дескриптор Балл Білім алушы Елдерді басқару формасы мен мемлекеттік құрылымы бойынша жіктейді. 1 Қазақстан мемлекетінің басқару формасы мен құрылымын анықтайды; 1 Ресей мемлекетінің басқару формасы мен құрылымын анықтайды; 1 Жапония мемлекетінің басқару формасы мен құрылымын анықтайды; 1 Ватикан мемлекетінің басқару формасы мен құрылымын анықтайды; 1 Бутан мемлекетінің басқару формасы мен құрылымын анықтайды; 1 Саяси картаның сандық және сапалық өзгерісін анықтайды. 2 саяси картадағы сапалық өзгерістерді анықтап, себебін түсіндіреді; 1 саяси картадағы сандық өзгерістерді анықтап, себебін түсіндіреді; 1 Қазақстанның саяси интеграциядағы мүддесі мен мақсатын сипаттайды. 3 ШЫҰ-ының мақсатын сипаттайды; 1 ШЫҰ-ының құрамына кіретін елдерді атайды; 1 Қазақстанның интеграциядағы орнын сипаттайды. 1 Жалпы балл 1 0 42 ЖОБА «Елтану және саяси география негіздері» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика Оқушының аты-жөні Бағалау критерийлері Оқу жетістіктерінің деңгейлері Төмен Орта Жоғары Елдерді басқару формасы мен мемлекеттік құрылымы бойынша жіктейді. Елдерді басқару формасы мен құрылымы бойынша жіктеуде қиналады. □ Қазақстанның / Ресейдің/ Жапонияның / Ватиканның / Бутан мемлекетінің басқару формасы мен құрылымын анықтауда қателіктер жібереді. | | Елдерді басқару формасы мен мемлекеттік құрылымы бойынша дұрыс жіктейді. □ Саяси картаның сандық және сапалық өзгерісін анықтайды. Саяси картаның сандық және сапалық өзгерісін анықтауда қиналады. Саяси картадағы сапалық / сандық өзгерістерді анықтауда және себебін түсіндіруде қателіктер жібереді. □ Саяси картаның сандық және сапалық өзгерісін дұрыс анықтайды □ Қазақстанның саяси интеграциядағы мүддесі мен мақсатын сипаттайды. Қазақстанның халықаралық интеграциядағы орнын анықтауда қиналады. □ ШЫҰ-ынын мақсатын жазуда / құрамына кіретін елдерді атауда / Қазақстанның сол ұйымдағы орнын анықтауда қателіктер жібереді. □ Қазақстанның халықаралық интеграциядағы орнын дұрыс анықтайды. □ 43 ЖОБА 44

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *